3 - بكره 4 - لولب 5 - اسفين « 1 » انور المخالقى « 2 » در كتابى كه در برهان اين علم ساخته است دعوى چنان كرده است كه اگر بيرون از زمين موضعى بودى كه به روى شايستى

--> ( 1 ) اساسى پنجگانه فقط در ( خ ) عددگذارى شده است . اصطلاحات جرّ ثقيل در مفاتيح العلوم خوارزمى و كتب ميكانيك جديد متداول است . رجوع شود بمقدّمه . ( 2 ) انوار المحامحقين : خ - تصحيح اين كلمه از روى نسخ موجود ميسّر نشد ؟ محتمل است كه جزو دوم كلمه در اصل ( منجانيقون ) مرادف كلمهء ميكانيك باشد كه بنوشتهء خوارزمى در مفاتيح العلوم كلمهء يونانى است بمعنى صناعت حيل و جرّ اثقال « صناعة الحيل يسمّى باليونانية منجانيقون واحد اقسامها جرّ الاثقال بالقوّة اليسيرة » - يا ( منجانيقيين ) يعنى علماى ميكانيك ؟ امّا صاحب اين دعوى كه « اگر بيرون از زمين موضعى بودى . الخ » على المعروف ارشميدس است 287 - 212 ق كه در فن جرّ اثقال و حيل رياضى صاحب آثار و اختراعات تازه بود ( رجوع شود بدايرة المعارف بستانى ذيل ارخيميدس ) . در كتاب مفتاح السعاده و كشف الظنون از ايران حكيم قديم نام برده‌اند كه در علم جرّ اثقال تأليف مهمّ داشت . تحرّك بها للاجسام الثقيلة - و البيرم احد اصنافه و يقال البارم و المخل لفظة يونانية و البارم فارسية » باقى گفتار خوارزمى را در مقدّمه بتفصيل نقل كرده‌ايم . در كتب عربى ميكانيك جديد نيز ( مخل ) بخاء نقطه دار از مصطلحات جرّ ثقيل است . در كتاب لغت محيط المحيط مينويسد « المخل عند المولّدين آلة مستطيلة من حديد و نحوه تقلع بها الحجارة ، و در المنجد « ترفع او تقلع بها الحجارة » باضافهء كلمهء ( ترفع ) و در باقى عبارت با محيط المحيط يكى است . براى شرح و تفصيل بيشتر در اين باره رجوع شود بمقدمه .